یزد

سفر به یزد و دیدار از جاذبه های پنهان عروس کویر

کل : 0

میانگین : 0

شهر یزد بی تردید یکی از مهم ترین جاذبه های گردشگری کشور ایران است. شاید بیشتر ایرانی ها استان های شمالی و جزیره کیش را به عنوان مقصد اصلی سفر بشناسند. اما این مناطق برای مسافرینی که از اروپا می آیند هیچ جذابیتی ندارند. در مقابل چشم انداز متفاوت شهر یزد، که مشابه آن را در هیچ جای دیگری نمی شود پیدا کرد، در چشم مسافرین خارجی هیجان انگیزترین بخش سفر به این شهر باستانی است. بررسی ها نشان می دهد که یزد بعد از اصفهان و شیراز محبوب ترین شهر ایران برای گردشگران خارجی بوده است.

با سفرمی سری می زنیم به این شهر اسرار آمیز و سعی می کنیم گوشه ای از رازهای پنهان آن را باز کنیم.

سفر به یزد و دیدار از جاذبه های پنهان عروس کویر

سفر به هزار و یک شب

یزد را باید جزیره ای محصور در میان شن های کویر دانست. سختی راه رفت و آمد به یزد سبب شد که این شهر از دیگر مناطق ایران دور بماند. کمتر شاعر و یا نویسنده اهل یزد بود که پایش را از این شهر بیرون بگذارد و جز مواردی اندک کسی به یزد وارد نمی شد. سفر حافظ به یزد (اگر اتفاق افتاده باشد) کوتاه بود و خواجوی کرمانی نیز مدت زمان کوتاهی را در این شهر ماند. این دورافتادگی سبب می شد که بزرگانی نظیر نقش بند یزدی به اندازه شعرا و هنرمندان شیرازی و اصفهانی مشهور نشوند. اما همین نقطه ضعف امروزه به یکی از مهم ترین نقاط قوت این نگین کویر تبدیل شده است. هیچ شهر بزرگ دیگری نتوانسته مانند یزد بافت سنتی و تاریخی خود را به طور کامل حفظ کند.

از سوی دیگر یزد را با شهر ونیز مقایسه می کنند. ونیزی که به جای بنا شدن بر روی آب سر از کویری کشنده برآورده است. از این منظر راه رفتن در شهر خشت ها و بادگیرها تجربه ای شگفت انگیز است. تجربه ای بی نظیر مانند حضور در صحنه فیلم های تاریخی، بازی های ویدیویی و یا سفر به صفحات کهن داستان های هزار و یک شب.

سفر به یزد و دیدار از جاذبه های پنهان عروس کویر

سیمایی متفاوت از جنس خاک

مهم ترین مشخصه بافت تاریخی شهر یزد استفاده از خشت به عنوان ملات ساختمانی است. این تمایز را می شود در سقف های گنبدی شکل خانه های سنتی نیز جستجو کرد. تصویر متفاوت بادگیرها، به عنوان نمودی از نبوغ بشری در تطبیق با طبیعت نیز سیمای یزد را از هر شهر دیگری در جهان متمایز می کند. قبل از آن که مانند هر گردشگر دیگر راهی مشهورترین اماکن تاریخی یزد شوید، شاید بد نباشد سری بزنید به برزن ها و محله های کهن یزد تا روح این شهر خاموش را با تمام وجود درک کنید.

سفر به یزد و دیدار از جاذبه های پنهان عروس کویر

مریاباد، برگی از تاریخ ایران

محله مریاباد یکی از مشهورترین قسمت های کهن شهر یزد است. نام اصلی این منطقه مریم آباد بوده و نامش را از یکی از زنان خوش نام تاریخ یعنی مریم ترکان خاتون، مادر سلطان قطب الدین وام گرفته است. مریاباد در گذشته روستایی بود جدای از شهر یزد که از طریق یک دروازه به نام مال امیر، به معنای مادر امیر قطب الدین، با شهر در ارتباط بود. مهم ترین صفت مریاباد زندگی مسالمت آمیز و دوستانه مسلمانان و زرتشتیان در این آبادی بود. صلح و صفایی که شاید مهم ترین یادگار مریم ترکان باشد، تا به امروز نیز پا برجای مانده است. یکی از عوامل موثر در این صلح، کمبود منابع آبی بود. به نحوی که در آب انبارهای مریاباد دو راه پله دیده می شود. یکی برای مسلمانان و دیگری برای زرتشتیان. دو راه پله که در نهایت به یک سفره نعمت الهی منتهی می شد و باورهای مذهبی آن ها را به هم پیوند می زد.

به همین دلیل بود که زرتشتیان مریاباد در مراسم مذهبی مسلمانان، مانند عاشورا حاضر می شدند و مسلمانان نیز از اعیاد و رسوم زرتشتی استقبال می کردند. حسین مسرت، یزد شناس نامی در مقاله «پیشینه خوانشگاه های زرتشتیان یزد» اشاره می کند که ارباب خدا رحم رئیس، از بزرگان زرتشتی، نخل تکیه امیر چخماق را برای مسلمانان ساخت. آتشکده و کتابخانه زرتشتیان مریاباد نه تنها بخشی از زیبایی های گردشگری این شهر، بلکه سندی مهم از نوع دوستی و صلح طلبی ایرانیان در طول تاریخ است.

سفر به یزد و دیدار از جاذبه های پنهان عروس کویر

نرسوباد، یادگاری کهن از نیاکان

در مورد نام نرسوباد نظریات گوناگونی وجود دارد. برخی گفته اند نرسو به نام مهرنرسی وزیر یزدگرد اشاره دارد. اما نظریه مقبول تر آن است که نرسوباد را کیانرسو از سپهسالاران سلطان علا الدوله مالنجار در اوایل قرن ششم بنا گذاشته باشد. نرسوآباد نیز مانند دیگر مناطق زرتشتی نشین شهر یزد بالا و پایین زیاد دیده است. از سلاطینی که بر قوم غیرمسلمان غضب روا داشتند تا حکامی آزاد اندیش و نوع دوست. اما در نهایت مردم نرسوباد مانند دیگر ساکنین یزد توانستند تعادلی مسالمت آمیز برای زندگی پیدا کنند. زندگی در کویر آن قدر خشن بود که نیازی به خشونت اضافه احساس نمی شد. همین موضوع شاید سبب شد که یزدیان مردمانی صبور و آرام باشند. از مهم ترین اماکن دیدنی نرسوباد می شود به عبادتگاه پیر مهر ایزد، آتشکده و آب انبار باستانی اشاره کرد.

سفر به یزد و دیدار از جاذبه های پنهان عروس کویر

محله فَهّادان و یوز پلنگ ایرانی

فهاد به عربی معنای یوزباز و یا پرورش دهنده یوزپلنگ است. از همین رو است که ایرج افشار به نام دیگر این محله یعنی یزّارون یا یوزدارن اشاره می کند. سلطان قطب الدین، از اتابکان یزد بسیار به یوزبازی علاقه داشت. در این محله نگهداری و تربیت یوز به عنوان یک سرگرمی لوکس مرسوم بود. محله فهادان کهن ترین محله شهر یزد است. همین موضوع سبب شده است تا بیشترین تراکم آثار باستانی در این محله یافت شود. در این محله اعیان نشین تمامی ملزومات زندگی گرد هم آمده بودند. بازار و بازارچه ها، مساجد و آب انبارها، کتابخانه و حسینیه و هر چیز دیگری که زندگی سنتی در یزد به آن نیاز داشت.

سفر به یزد و دیدار از جاذبه های پنهان عروس کویر

دیدنی های فهادان

شاید دیدنی ترین چیز در این محله، خود محله و بافت تاریخی آن باشد. به خصوص وقتی به این تصویر، تصور رفت و آمد یوزها به عنوان حیوان خانگی اعیان را نیز اضافه کنیم. با این وجود سیاهه اماکن دیدنی این منطقه بی پایان است. بقعه دوازده امام و مدرسه ضیائیه، که در ادامه در مورد آن صحبت خواهیم کرد، از مشهورترین اماکن تاریخی ایران هستند. برج و باروی کاکویه که یادگاری از حصار باستانی این شهر تاریخی است نیز در محله فهادان واقع شده و خود تاریخ مفصلی دارد که مقاله ای جدا طلب می کند. از میان مساجد زیادی که در این محله وجود دارند شاید بشود مسجد چهل محراب را یکی از مهم ترین آن ها دانست. این مسجد را شمس الدین محمد تازیکو در اواسط قرن پنجم هجری بنا کرد.

سفر به یزد و دیدار از جاذبه های پنهان عروس کویر

گردش مالی بالا و حضور ثروتمندان در این منطقه باعث شده بود که تجار زیادی به فهادان وارد شوند. برای همین وجود چند کاروانسرای درون شهری اجتناب ناپذیر بود. کاروانسرای فهادان اطلاعات زیادی را از گذشته در دل خود پنهان کرده است. خانه هایی باستانی مانند خانه عرب ها و خانه لاری ها نیز در محله فهادان قرار دارند. حمام های گودک، ابوالمعالی و بخشاه به همراه آب انبارها بخش دیگری از شیوه زندگی مردم کهن یزد را به نمایش می گذارد. زورخانه های فهادان البته جدید التاسیس هستند. اما هنوز همان سر و شکل باستانی را حفظ کرده اند.

سفر به یزد و دیدار از جاذبه های پنهان عروس کویر

محله شیخداد

تعداد محله های سنتی یزد بسیار زیاد است. محله های مشهور مانند محله قلعه کهنه و محله چارمنار نیز به نوبه خود دیدنی ها و اسرار زیادی دارند. اما محله شیخداد به سبب حضور برخی از مشهور ترین ابنیه یزد مورد توجه قرار می گیرد. مسجد کوفه یکی از کهن ترین مساجد شهر یزد است. حسینیه شیخداد، حمام شیخداد، مدرسه شیخداد، آب انبار و بازارچه شیخداد از جمله یادگارهایی هستند که به واسطه وجود بقعه عارف نامی در عصر صفویه یعنی شیخ داد محمد به این نام خوانده شده اند. نام قدیمی تر این محله، برزن سرآب نو بوده است. بقعه سلطان شیخداد اما مهم ترین بنای محله شیخداد است. این بقعه خانه و خانقاه شیخداد محمد بود.

سفر به یزد و دیدار از جاذبه های پنهان عروس کویر

مدرسه ضیائیه یا زندان اسکندر

بیشتر مردم یزد این مدرسه را به نام زندان اسکندر می شناسند و این اسکندر را اسکندرمقدونی دانسته اند. در این روایت اسکندر مقدونی در شهر یزد زندانی درست کرد که همین زندان بعدها بذری شد برای بنا نهادن این شهر. اما وقتی به ظاهر مدرسه نگاه می کنید به سادگی می توانید دریابید که این بنا هیچ شباهتی به ابنیه پیش از دوران اشکانی (مقدونی و یا هخامنشی) ندارد. مدرسه ضیائیه در حدود هزار و ششصد سال بعد از مرگ اسکندر مقدونی در سال ۶۳۱ هجری ساخته شده است. یعنی فاصله بنا گذاشتن این مجموعه به ما خیلی نزدیک تر است تا به اسکندر مقدونی. به این تعبیر مربوط دانستن این مدرسه به اسکندر تنها افسانه ای بی بنیاد است. اما آیا این مدرسه در قرن هفتم بر روی محل زندان اسکندر ساخته شده است؟ این نظریه نیز درست نیست. مدرسه ضیائیه به نام زندان اسکندر معروف شد چرا که امیرزاده اسکندر بن عمر شیخ در ابتدای قرن نهم با فتح یزد از مدرسه ضیائیه به عنوان زندان استفاده کرد. در زندان امیرزاده اسکندر شکنجه قاعده ای مرسوم بود و بعدها زندان اسکندر معادل واژه مخوف شد.

سفر به یزد و دیدار از جاذبه های پنهان عروس کویر

حافظ و زندان اسکندر

به دلیل همین شهرت رابطه زندان اسکندر و شهر یزد بود که گفتند این بیت حافظ در وصف شهر یزد است. «دلم از وحشت زندان سکندر بگرفت، رخت بربندم و تا ملک سلیمان بروم.» گفته اند در این بیت ملک سلیمان همان تخت جمشید، نمادی برای استان فارس و شهر شیراز است. با استناد به این بیت توصیفاتی از قبیل «خرم آن روز کز این منزل ویران بروم» یا «ور چو حافظ ز بیابان نبرم ره بیرون» را وصف شهر یزد دانسته اند. اما حافظ در سال 792 هجری قمری مرده است و امیرزاده اسکندر در سال 808 شهر یزد را فتح کرد. آیا حافظ خبر داشته که شانزده سال پس از وفاتش، شخصی به نام اسکندر می خواهد مدرسه ضیائیه را زندان کند؟ آیا گله و شکایت حافظ از این دنیا به عنوان منزلی ویران به ذهن نزدیک تر نیست تا پیشگویی و غیب بینی؟

سفر به یزد و دیدار از جاذبه های پنهان عروس کویر

باغ دولت آباد یزد، یادگاری برای تمام بشریت

اگر بخواهم از میان تمام دیدنی های یزد تنها یکی را انتخاب کنم، انتخاب من باغ دولت آباد خواهد بود. این که در قرن ۱۲م هجری قمری و بدون در اختیار داشتن فناوری های امروز بشود باغی خرم در دل کویر ایجاد کرد شاید عالی ترین مثال برای نبوغ بشری باشد. این مجموعه زیبا و عالی که از دوران افشاریه بجای مانده در فهرست جهانی یونسکو به عنوان میراث بشری به ثبت رسیده است. باغ های ایرانی را جد بزرگ پارک های امروزی دانسته اند و باغ دولت آباد در کنار چهل ستون اصفهان، باغ ارم شیراز و باغ کاشان از مهم ترین مثال های این ابداع هوشمندانه است. آب این باغ ها از قنات تامین می شد. قنات نیز یکی دیگر از اختراعات ایرانی است که در فهرست یونسکو به عنوان میراثی جهانی، هم تراز آثاری چون تخت جمشید، اهرام مصر و دیوار بزرگ چین به ثبت رسیده است.

سفر به یزد و دیدار از جاذبه های پنهان عروس کویر

بادگیر باغ دولت آباد

وقتی به شهر بادگیرها سفر می کنید لازم است کمی نیز در مورد بادگیر بدانید. بادگیر تنها وسیله ای برای جمع کردن باد و فرستادن آن به داخل خانه نبود. البته بادگیر می توانست هوای راکد داخل خانه را نیز به بیرون هدایت کند. اما یکی از کاربردهای بادگیر تشخیص دادن شأن و منزلت صاحبخانه نیز بود.

سه عامل باعث افتخار و سربلندی صاحبخانه می شد.

  • اول بلندی بادگیر. بادگیر بلندتر به باد بیشتر دسترسی داشت. اما ساخت بادگیر بلند و در عین حال محکم هزینه بر بود.
  • دوم تعداد اضلاع بادگیر. ساختن بادگیر با چهار وجه کامل و یا در مواردی شش وجه بسیار دشوار بود. بادگیرهای کوتاه روستایی یک یا دو وجه داشتند.
  • سوم تعداد طبقات بادگیر. ساختن بادگیر دوطبقه و یا سه طبقه در توان هر معماری نبود و استادکارانی که می توانستند این کار را انجام بدهند دستمزد زیادی می گرفتند.

بادگیر باغ دولت­آباد با 33.8 متر ارتفاع بلندترین بادگیری است که تا به امروز ساخته شده. تعداد اضلاع و طبقات این بادگیر هشت وجهی نیز در نوع خود بی نظیر است. تنها با همین بادگیر و بدون اطلاع از تاریخ باغ دولت آباد می شود فهمید که این عمارت در زمان خود مهمترین ساختمان شهر یزد بوده است.

سفر به یزد و دیدار از جاذبه های پنهان عروس کویر

مسجد جامع کبیر یزد

مسجد جامع، به همراه مدرسه ضیائیه و باغ دولت آباد از مهم ترین جاذبه های تاریخی این شهر هستند. این مسجد در زمان ایلخانیان بنا شده اما لایه هایی از دوران تیموریان، صفویه و قاجاریه را نیز در خود جای داده است. یک نظریه نسبتا قوی می گوید که این مسجد بر روی محل آتشکده ای به جای مانده از دوران ساسانی بنا شده است. به خاطر قداست بنا حفاری های اکتشافی در این محل صورت نگرفته اما برخی شواهد نظیر کشف پایه های چهارطاقی باعث قوت گرفتن این نظریه شده اند. نقش مسجد جامع یزد بر روی اسکناس بیست تومانی یکی از معروف ترین عکس هایی است که تا به امروز از این مسجد گرفته اند.

سفر به یزد و دیدار از جاذبه های پنهان عروس کویر

سوغات یزد

یزد را بیشتر با شیرینی هایش می شناسند. قطاب، لوز بیدمشک، باقلوا و پشمک یزدی از معروف ترین شیرینی های ایران هستند. اما سوغات اصلی شهر یزد چیز دیگری است. سوغات یزد در واقع مهم ترین سوغات کشور ایران است. سوغاتی که شاه عباس صفوی آن را به عنوان هدیه برای حکام ونیز می فرستاد.

سفر به یزد و دیدار از جاذبه های پنهان عروس کویر

ترمه ها و پارچه های زربفت یزد در تمام دنیا نظیر ندارند و قطعاتی از آن در مهم ترین موزه های جهان مانند موزه ویکتوریا اند آلبرت نگهداری می شوند. یزدی ها به این صنعت- هنر باستانی شعر بافی می گویند. هیچ ملت دیگری در جهان مانند مردم یزد نمی توانستند با این دقت و ظرافت رشته های نازک ابریشم را با طلا بیامیزند و با آن طرح هایی بدیع و چشم نواز ایجاد کنند. مهارت آن ها در طراحی پارچه، دقت اجرا و رنگ رزی باعث سربلندی کشور ایران بود و ترجمان دیگری از عبارت «ساخت ایران» ارائه می کرد. غیاث الدین نقش بند یزدی به عنوان مهمترین بافنده زری، شهرتی جهانی دارد.

سفر به یزد و دیدار از جاذبه های پنهان عروس کویر

 

منبع: www.safarme.com

 

 

 

نظرات کاربران