kohan-dezh

معماری منحصر به فرد دژهای ایرانی

کل : 0

میانگین : 0

معماری منحصر به فرد دژهای ایرانی

نوشتیم که در سرزمین ایران بزرگ، کم تر شهری را سراغ داریم که استحکاماتی نداشته باشد.

وجود ارگ (کهن دژ) شارستان و حومه که با باروهای سترگ و برج های بلند محصور می شدند، نمایی چون دژ (قلعه) به شهرهای ایران می بخشید. این نمای دژگونه نباید ما را دچار خطانمایی سازد که شهر را در میان دژها طبقه بندی نماییم، چرا که جنبه ی کارکردی آن با شهر متفاوت است.

استحکاماتی که برای پادگان نظامی، راهداری، زندان، انبار ذخایر و مهمات جنگی یا برای حفظ اشیای گران بها ساخته می شد را با نام دژ یا قلعه می خوانند. از این منظر، دژها حتی از قلعه های مستحکم و اقامت گاه های محصور خان ها و روءسای محلی  که در سراسر  نواحی ایران ساخته می شدند نیز، قابل تمایز هستند.

معماری منحصر به فرد دژهای ایرانی

این نوع استحکامات را می توان به دو دسته تقسیم نمود:

۱.دژهای جلگه ای

معماری منحصر به فرد دژهای ایرانی

۲.دژهای کوهستانی.

معماری منحصر به فرد دژهای ایرانی

قلعه هایی (دژهایی) که در دشت ، برای محافظت از کاروان ها و یا برای استفاده ی سربازان بنا می شد، عموماً  طرح مهندسی مشخص داشتند و دارای نقشه های مربع، مستطیل، چند ضلعی و مدور بودند. این قلعه ها دارای برج و بارو بودند،  و مصالح ساختمانی آن ها نیز از آجر و خشت بود.

مانند قلعه گلی ورامین و قلعه قوشچی ارومیه .

معماری منحصر به فرد دژهای ایرانی

نوع دوم دژها را می توان محکم ترین نوع دژ دانست .

معماری این گونه قلعه ها جنبه ی نظامی و دفاعی داشته و طرح و نقشه ی آن ها ویژگی های گوناگونی دارد. قلعه ها در صعب العبور ترین بلندی های کوهستان بنا می شدند و چون طرح و نقشه ای از پیش آماده نداشتند، طراح یا معمار ، حصارها، برج ها، اتاق ها و ورودی ها را با توجه به موقعیت طبیعی صخره ها، احداث می کرد .

به این علت اغلب قلعه های کوهستانی، دارای طرح هندسی مشخصی نبودند. مصالح ساختمانی قلعه ها بیش تر قلوه سنگ و آجر و ملاط (ملات) آن ساروج و آهک بود.

البته نوع دیگری از دژهای کوهستانی در ایران  باقی است که با استفاده از غارهای دامنه ی پرتگاه به وجود آمده اند. ورودی این غارها را با سنگ و گچ چیده اند و به شکل دروازه ای درآورده اند. تعرض و حمله به این نوع قلعه ها، تقریباً غیرممکن و با وسایل آن روز مشکل بود .

از این نوع دژها می توان، دژ “شمس کلایه ی” بالای چهار ناحیه ی رودبار الموت و غار “اسپهبد خورشید” در مسیر فیروزکوه به قایم شهر را نام برد .

معماری منحصر به فرد دژهای ایرانی

منبع: معماری ایران و جهان در سپهر فرهنگ ایران

نویسنده: دکتر رضا نوری شادمهانی

نظرات کاربران