در زمان های گذشته قوم ماد و پارس، دو قوم قدرتمند در فلات ایران بودند. مادها به زبان مادی سخن می گفتند و پارسی زبان پارس ها بود.

دیاکو، نخستین پادشاه مادی بود که توانست بر سرزمین ایران تسلط پیدا کند. او سلسله ای تاسیس کرد که تا زمان کورش و قدرت گرفتن هخامنشیان دوام داشت. برخی این پادشاه را معادل هوشنگ در شاهنامه دانسته اند. از دیاکو اطلاعات زیادی در دست نداریم. با این وجود تردیدی نیست که پایتخت این پادشاه در محل همدان کنونی بود. با سفرمی سری می زنیم به یکی از کهن ترین شهرهای ایران تا بیشتر با ریشه های کشور عزیزمان آشنا شویم.

همدان؛ شهری کهن با آینده ای روشن

هگمتانه، کلان شهری در جهان کهن

دیاکو در حدود ۲۷۰۰ سال پیش، بعد از به قدرت رسیدن شهری بزرگ بنا کرد و آنجا را پایتخت خود قرار داد. نام این شهر هگمتانه بود. شهری که یونانیان از آن با نام اکباتان یاد کرده اند. برخی گفته اند هگمتانه به معنای محل اجتماع است. در این نظریه هگمتانه جایی بود که قوم پراکنده ماد در آن جمع شدند و به اتحاد رسیدند.

اما نظریه دیگر آن است که واژه هگمتانه تلفظ فارسی پایتخت مادها است. گفته اند نام این شهر آمدانه یا آمادانه به معنای شهر ماد بوده است. درست همان طور که پارس ها پایتختشان را پارسه نامیدند. برخی گفته اند امدان یا همدان قدیمی ترین شهر ایران است. این حرف درست نیست. شوش و ری از همدان کهن تر هستند. اما درست است اگر بگوییم تا روزی که هگمتانه ساخته شود، دنیا شهری با این عظمت و شکوه به چشم ندیده بود.

همدان؛ شهری کهن با آینده ای روشن

تپه باستانی هگمتانه

اگر تا همدان رفتید و اندکی نیز به تاریخ باستانی ایران علاقه داشتید، بد نیست سری بزنید با آثار کهن شهر باستانی هگمتانه.

شهر هگمتانه در زمان دیاکو بنا شد، اما در دوران هخامنشی و اشکانی نیز رونق چشمگیری داشت. به همین دلیل حالا نمی شود گفت که تمام آثار بجا مانده در هگمتانه، آثار دوران ماد است.

شاهان هخامنشی از آب و هوای خنک همدان برای روزهای گرم تابستان بهره می بردند. به این ترتیب هگمتانه، شوش و پارسه از مهمترین شهرهای این دوران بودند.

همدان؛ شهری کهن با آینده ای روشن

نکته قابل توجه در مورد هگمتانه این است که شهر بر اساس یک نقشه کامل شهری بنا شده بود. این طور نبود که هر کس هر جا که خواست خانه ای بنا کند. معابر و خانه های هگمتانه از یک طرح کلی پیروی می کردند و شریان های اصلی شهر، طرحی شطرنجی می ساختند. این نوع برنامه ریزی شهری برای ۳ هزار سال پیش حیرت آور است.

بیشتر آثار کشف شده در حفاری های هگمتانه شامل الواح زرین شاهان هخامنشی می شود. این الواح از داریوش اول و دوم و اردشیر دوم هستند. بشقاب ها، ریتون ها و ستون های هخامنشی بخش دیگری از این گنجینه را تشکیل می دهند.

از مادها اما رد زیادی در دست نیست. در زمان مادها نگارش چندان مرسوم نبود. از سوی دیگر آثار مادی طی دوران های بعدی از بین رفتند. اما آثاری از دوران اشکانی نشان می دهد که هگمتانه حتی بعد از نابودی امپراتوری عظیم هخامنشی و قدرت گرفتن جبهه غربی، هنوز رونق داشت و به دست فراموشی سپرده نشد.

همدان؛ شهری کهن با آینده ای روشن

موزه هگمتانه

طبیعی است که در محیط تپه هگمتانه نتوانید اشیا باستانی به دست آمده از حفاری ها را ببینید. اما برخی از آثار شاخص کشف شده، در موزه ای به نام موزه هگمتانه نگه داری می شوند. آثار زرین و سیمین معمولا در گنجینه هستند و در مناسبت های خاص به طور موقتی به نمایش در می آیند. دلیل این تصمیم موزه روشن نیست و جز صدمه زدن به صنعت گردشگری، اثر دیگری در پی نخواهد داشت. در مقابل با تامین امنیت کامل و تبلیغات اساسی بر روی قطعات بسیار با ارزش موزه، می شود علاقه مندان زیادی را به سوی همدان جذب کرد.

همدان؛ شهری کهن با آینده ای روشن

با وجود مشکلات موزه، هنوز هم اشیاء با ارزش برای دیدن وجود دارند. کوزه ها و ظروف کهن و سنگ نبشته های منحصر به فرد، بخشی از این گنجینه را تشکیل می دهند. ستون های هخامنشی به دست آمده از کاوش های منطقه، وجود کاخ هایی نظیر تخت جمشید و آپادانای شوش را تایید می کند. بسته به برنامه موزه، ممکن است شانس دیدن ریتون های طلا با سردیس شیر را نیز پیدا کنید.

همدان؛ شهری کهن با آینده ای روشن

گنجنامه همدان

داریوش اول علاقه زیادی به نگارش کتیبه داشت. کتیبه بیستون یکی از طولانی ترین کتیبه های کهن است که ما را با اندیشه، زندگی و ساختار حکومتی شاهان هخامنشی آشنا می کند.

داریوش در گنجنامه همدان نیز یک کتیبه نسبتا طولانی به سه زبان پارسی، بابلی و ایلامی ایجاد کرده است. در کتیبه دوم خشایارشا متن کتیبه داریوش را واژه به واژه کپی کرده است.

همین دو کتیبه به تنهایی اهمیت هگمتانه در ایران هخامنشی را نشان می دهند. دو سوراخ در بالای هر کتیبه دیده می شود که در همان زمان ایجاد شده اند. برای این دو سوراخ نظریات گوناگونی وجود دارد. شاید سازنده سنگ نبشته، به کمک این سوراخ ها خود را بر روی صخره نگاه می داشته یا شاید کتیبه ها درپوشی داشتند تا متون شاهانه از گزند و آسیب در امان بمانند.

همدان؛ شهری کهن با آینده ای روشن

فضای تفریحی اطراف گنجنامه

گنجنامه یکی از تفرجگاه های اصلی همدان است. آب و هوای خوب و نزدیکی به آبشار باعث شده تا گنجنامه توجه زیادی را به خود جلب کند. این آبشار از کوه سربلند الوند سرچشمه می گیرد که خود به تنهایی یکی از زیبایی های استان همدان است.

همدان؛ شهری کهن با آینده ای روشن

مجموعه سنگ نوردی حرفه ای گنجنامه یکی از جاذبه های این منطقه است که علاقه مندان زیادی را به سمت خود می کشد. بانجی جامپینگ نیز از دیگر تفریحات گنجنامه به حساب می آید. این مجموعه به تله کابین نیز مجهز است. دوست داران تاریخ و باستان شناسی نگرانند که حضور گردشگران در محوطه تاریخی، به آثار کشف شده و آثار احتمالی لطمه وارد کند. به خصوص که حجم زباله تولید شده در گنجنامه زیاد است و به سادگی نمی شود آن ها را کنترل کرد. لازم است تا ایرانیان از میراث اجدادی خود بیشتر حفاظت کنند.

همدان؛ شهری کهن با آینده ای روشن

پیست های اسکی تاریکدره و ارسباران نیز از جاذبه های کوهستانی استان همدان به شمار می آیند. قیمت پایین و دسترسی آسان، باعث شده تا این پیست های اسکی مورد توجه گردشگران خارجی قرار بگیرند.

همدان؛ شهری کهن با آینده ای روشن

عشایر همدان و سیاه چادر

عشایر نقش مهمی در رشد هنر و فرهنگ ایران داشته اند. این شیوه زندگی در کمتر کشوری از جهان وجود دارد. به همین دلیل عشایر را باید در فهرست مهم ترین پتانسیل های گردشگری ایران قرار داد که تا به امروز توجه زیادی به آن نشده است.

در نزدیکی گنجنامه، محیطی سنتی با فضایی عشایری وجود دارد که بازدیدکنندگان می توانند از نزدیک با زندگی عشایری آشنا شوند و بعد از ظهری مطلوب و متفاوت را تجربه کنند. غذاهای محلی، چای، دوغ سنتی و منظره زیبا از جمله جاذبه های توریستی سیاه چادر است.

همدان؛ شهری کهن با آینده ای روشن

شیر سنگی همدان

برخی این شیر را ساخته دست هنرمندی غربی می دانند که در زمان اشکانی ایجاد شد. البته برخی نیز آن را مجسمه ای از دوران مادها می دانند. هر چه باشد، این شیر سنگی طلسمی بود که برای دور کردن بلا و سرمای کشنده از شهر بر دروازه ورودی نصب شده بود.

این مجسمه عظیم الجثه با طول دو و نیم متر، بارها و بارها مورد تخریب قرار گرفت. برخی آن را به امید یافتن گنج شکستند و برخی با بی توجهی به آن آسیب زدند. امروز هم شیر پیر همدان از آسیب بازدیدکننده ها در امان نیست. از یادگاری نوشتن ها تا سوار شدن بر دوش آن، می تواند این میراث جاویدان را از آیندگان دریغ کند.

همدان؛ شهری کهن با آینده ای روشن

غار علیصدر

غار علیصدر یکی از منحصر به فردترین مناظر طبیعی جهان است. تعداد غارهای آبی دنیا آن قدرها زیاد نیست. از طرف دیگر در کمتر غاری می توان قایقرانی کرد.

غاز علیصدر در دوران ژوراسیک شکل گرفته و برای ۵ میلیون سال ریزش نداشته است. دمای محیط غار همیشه ۱۶ درجه و دمای آب آن به طور مداوم ۱۲ درجه سانتیگراد است و هیچ تغییری ندارد. هیچ نوع گاز سمی و یا باکتری در این غار مشاهده نمی شود و محیطی سالم و پاک با تهویه ای مناسب دارد. اما آب غار به دلیل سختی بالا قابل آشامیدن نیست.

متاسفانه به خاطر تغییراتی که در دهانه غار ایجاد شده، این اثر طبیعی منحصر به فرد در فهرست جهانی یونسکو به ثبت نمی رسد. اما غار علیصدر یکی از مشهورترین مناظر طبیعی ایران برای جهانگردهای داخلی و خارجی است.

همدان؛ شهری کهن با آینده ای روشن

آرامگاه ابوعلی سینا و باباطاهر

شیخ الرئیس ابن سینا را باید یکی از مهمترین و مشهورترین دانشمندان ایران در جهان دانست. امروزه بیمارستان ها و دانشگاه های زیادی در دنیا به افتخار ابن سینا (Avicenna) نام گذاری شده اند. با این وجود بسیاری از مردم جهان نمی دانند ابن سینا ایرانی است.

آرامگاه ابن سینا در زمان پهلوی دوم به شکل کنونی درآمد. هوشنگ سیحون (سازنده آرامگاه فردوسی، خیام، نادرشاه افشار و کمال الملک) مسئول طراحی و اجرای این پروژه نیز بوده است.

سیحون برای طراحی آرامگاه شیخ الرئیس از گنبد قابوس الهام گرفت. چرا که این گنبد به معماری زمان حیات ابن سینا نزدیک بود.

مقبره ابن سینا به نشانه ۱۲ علمی که او در آن ها استاد بود، ۱۲ یال دارد. برخلاف گنبد قابوس فاصله بین یال ها خالی است. حالا این بنای زیبا به نمادی برای شهر همدان تبدیل شده است.

همدان؛ شهری کهن با آینده ای روشن

آرامگاه باباطاهر از دیگر بناهای زیبای همدان است که یکی از بزرگترین شعرای ایران را در خود جا داده است. این شاعر برجسته در قرن پنجم هجری از دنیا رفت. دوبیتی های باباطاهر زبانی ساده و همه فهم دارد. این اشعار سبکی سهل ممتنع دارند و کمتر کسی به تقلید از آن ها پرداخته است.

همدان؛ شهری کهن با آینده ای روشن

آرامگاه عارف قزوینی

موسیقی محلی همدان از جمله میراث ناملموس این شهر به حساب می آید. این موسیقی بیشتر تحت تاثیر موسیقی ترکی قرار گرفته است و سازهای ترکی به علاوه چگورنوازی جایگاه مهمی در فرهنگ همدان دارند. با این حال آرامگاه یکی از بزرگ ترین موسیقیدانان غیرهمدانی ایران زمین نیز در همین شهر است.

عارف قزوینی، از شعرا و موسیقیدانان برجسته ایرانی در شهر همدان و در نزدیکی آرامگاه ابن سینا به خاک سپرده شد. محتوای آثار این موسیقیدان برجسته، بیشتر حال و هوایی ملی و ضد حکومتی داشت. به همین دلیل عارف در شهرهای مختلفی سکنی گزید و هرگز زمین امنی برای خود نیافت. سفرهای او به رشت و بروجرد، بازگشت به قزوین و وفات در همدان برخی از سرگردانی های این عاشق سرگشته بود.

یکی از مهمترین تصنیف های او، تصنیف «از خون جوانان وطن لاله دمیده» در مایه دشتی است. این تصنیف در سال های انقلاب و جنگ شهرتی دوباره پیدا کرد. «گریه را به مستی بهانه کردم» در آواز دشتی و «از کفم رها» در افشاری از دیگر ساخته های معروف این هنرمند وطن دوست هستند.

همدان؛ شهری کهن با آینده ای روشن

برج قربان و گنبد علویان

این برج شباهت زیادی به بنای گنبد قابوس دارد. بنای برج قربان نیز ۱۲ ضلعی است و یک مخروط بزرگ بالای آن است. بنای آجری برج قربان در قرن هفتم ساخته شده است. این برج، مقبره حافظ ابوالعلا از مشاهیر ادب و حدیث در قرن پنجم بود. برج قربان از ساختار معماری سلجوقی پیروی می کند.

گنبد علویان از دیگر بناهای دوران سلجوقی است. این گنبد در قرن ششم توسط خاندان علویان ساخته شد. گنبد یا مسجد علویان از زیباترین و متفاوت ترین مساجد تاریخی ایران است. گچبری ها و آجرکاری های زیبای این گنبد از مهم ترین صفات معماری آن به شمار می روند.

همدان؛ شهری کهن با آینده ای روشن

مسجد جامع همدان

معمولا زیباترین و بزرگ ترین مسجد هر شهر، مسجد جامع آن است. مساجد جامع از نظر ساختاری تفاوتی با دیگر مساجد ندارند، اما جایگاه آن ها از نظر اجتماعی و مذهبی باعث می شود تا مردم به مسجد جامع بیشتر توجه کنند.

مسجد جامع همدان یکی از مساجد کهن این شهر بود. با این وجود در ابتدای قاجاریه یک بازسازی کلی بر روی آن انجام گرفت. به نحوی که حالا باید مسجد جامع همدان را از جمله مساجد قجری بدانیم.

ترکیب رنگ کاشی کاری های مسجد جامع بسیار بدیع و چشم نواز است و معماری مناره ها، سیمای این مسجد را متمایز کرده است. مقرنس کاری های زیبا و گنبد بی بدیل این مسجد، شکوه و عظمت مذهبی مردم همدان را به رخ می کشد. با این وجود برخی از بازسازی های عجولانه، به وحدت و یکدستی معماری این بنا آسیب رسانده است.

همدان؛ شهری کهن با آینده ای روشن

زیارتگاه استر و مردخای همدان

برای استر و مردخای افسانه های مختلفی ساخته اند. برخی این دو تن را منجیان یهود دانسته اند و یا گفته اند استر همسر خشایارشا هخامنشی بود و نام استر را برگرفته از استار یا ستاره در زبان فارسی دانسته اند.

اما برخی دیگر نام درست او را ایشتار، خدای عشق و زیبایی در بابل می دانند. لازم است بگوییم که دروازه عشق و دوستی بابل، با نام دروازه ایشتار شناخته می شود. این دروازه تاثیر زیادی  بر معماری ایرانی و به خصوص تخت جمشید گذاشت.

نماد ایشتار یک شیر با هشت ستاره در اطرافش بود و این خدابانو بر ستاره ها نیز حکومت می کرد. پر نور ترین ستاره آسمان یعنی زهره محل سکونت او بود. شاید به همین دلیل در فارسی و انگلیسی کلمه ستاره یا استار از ایشتار گرفته شده باشد.

برخی از محققین معتقدند که نام استر در واقع هدسه بود. اما به دلیل زیبایی بی مانند او، لقب ایشتار یا استار را به او دادند. ممکن است نام یکی از مهم ترین اعیاد مسیحی یعنی Easter یا عید پاک از نام ایشتار گرفته شده باشد. همچنین این نظریه که واژه عربی عشق به نام ایشتار مربوط است نیز مطرح می شود.

از این منظر ممکن است نام مردخای نیز به مردوخ یا مردوک، خدای بابلی اشاره داشته باشد. کوروش در استوانه مشهورش از مردوخ یاد می کند.

اما این مقبره بی تردید مدفن اساطیر بابلی نیست. اما داستان اصلی که بیشتر از جانب یهودیان روایت می شود نیز سندیت تاریخی ندارد. برخی می گویند خشایارشا فرمان به قتل عام یهودیان داد (به چه دلیل؟) اما استر با زیباییش شاه ایرانی را فریفت و با همکاری پسردایی خود یعنی مردخای قوم خود را نجات داد. امروزه داستان استر و مردخای، به خاطر تناقضات شدید تاریخی، بیشتر به صورت یک رمان خیالی در نظر گرفته می شود تا سندی محکم و تاریخی.

حتی این نظریه که شاید مقبره استر و مردخای، مقبره کس دیگری مثل شوشان دخت باشد نیز به طور جدی مطرح شده است.

این معبد در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است و از مکان های مقدس یهودیان و مسیحیان جهان به شمار می رود.

همدان؛ شهری کهن با آینده ای روشن

بازار سنتی همدان

در گذشته بازارها نقش مهمی در اقتصاد شهری داشتند. کاروان های کهن از شهری به شهر دیگر می رفتند و در بازار اجناس خود را می فروختند، یا کالاهایی را برای ادامه تجارت می خریدند. در زمان صفویه بازارها و کاروانسراها دوباره رونق گرفتند.

بازار همدان نیز یکی دیگر از بازارهای دیدنی ایران است. این بازار از جمله بازارهای مسقف ایرانی است که طاق های آن با دقت و مهارت اجرا شده اند. تیمچه ها، سراها و دیگر المان های سنتی بازار همدان مشهور هستند. به دلیل همین اهمیت این بازار در فهرست میراث ملی کشور ثبت شده است.

در زمان های قدیم این بازار به خاطر ارائه یکی از مرغوب ترین چرم های جهان و نیز برای هنر سنگ تراشی و چوب تراشی شهرت داشت. هنوز می شود رد این هنرهای باستانی را در همدان پیدا کرد و چوب تراشان و سنگ تراشان همدان، هنوز با همان جدیت و کیفیت چند هزار ساله در این صنعت فعال هستند.

همدان؛ شهری کهن با آینده ای روشن

پایتخت سفال و مراسم کوزه شکنی

لالجین در نزدیکی همدان، پایتخت سفال جهان است. در فروشگاه های لالجین می توانید از قطعات و ظروف کوچک گرفته تا آثار نفیس سفالی را پیدا کنید. شاید بد نباشد چند لیوان، بشقاب و کاسه سفالی تهیه کنید و با آن ها به سفره هایتان رنگ و بوی اصیل ایرانی ببخشید. برخی از این آثار سفالی به قدری با کیفیت هستند که تعریف شما از سفال را متحول خواهند کرد. لالجین بی تردید می تواند در آینده گردشگری کشورمان نقش مهمی داشته باشد.

سفال و فرهنگ همدان با هم گره خورده اند. همدانیان در گذشته استفاده مداوم از یک ظرف سفالی را روا نمی دانستند. آن ها هر سال کوزه های سفالی آب را دور می انداختند و بجای آن ها کوزه هایی نو و تمیز تهیه می کردند. باور عموم بر این بود که دور انداختن سفال های کهنه سلامت و بهداشت خانواده را تضمین می کند. به همین منظور در آخرین روزهای سال، کوزه های خود را از خانه خارج می کردند و در مراسمی جشن مانند آن ها را می شکستند.

همدان؛ شهری کهن با آینده ای روشن

آینده همدان

رفته رفته پای گردشگران خارجی به کشور زیبای ایران باز می شود و شهرت شهرهایی مانند یزد، شیراز و اصفهان به همه جای جهان رسیده است. به جرئت می توان ادعا کرد که همدان چیزی از این شهرها کم ندارد. به همین دلیل گردشگری می تواند اقتصاد یکی از کهن ترین شهرهای جهان را به طور کامل متحول کند.

همدان؛ شهری کهن با آینده ای روشن

 

منبع: https://www.safarme.com/

 

یک دیدگاه در “همدان؛ شهری کهن با آینده ای روشن

  1. با سلام لازم به توضیح است که قدمت شهر همدان با استناد به شواهد باستانشناسی و دیرینه سنجی و با توجه به قدمت استقرارهای شناسایی شده که مربوط به عصر حجر یا دوران سنگ قدیم را شامل میشود همچنین شناسایی بیش از ۱۰ لایه تمدنی که قدمت هر لایه تمدنی بین ۱۰۰۰سال تا ۱۵۰۰ سال را شامل میشود بدیهی است که قدمت سکونت در همدان به بیش از ۱۰۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح برمیگردد که طی هزاران سال بعد تمدن شکل میگیرد میتراییسم شکل میگیرد اریایی ها مستقر میشوندو ماد متولد میشود سپس اوج میگیردو یکجا نشینی در وجه گسترده اش اغاز میشود و نام هگمتانه به معنای شهر زینت بخش شهر همدان میگردد تا کهنترین شهر جهان پاینده باشد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


33.3KFollowers
26Followers
2.3KPosts
1KComments
28Followers
Follows
8.7KSubscribers
Subscribe