معروف است عمر تهران را که در زمان قاجار بنا شد کمتر از سیصد سال می­ دانند. لیکن این تصور از هر جهت اشتباه است. تهران از شهرهای قدیمی ایران است و تاریخی بسیار کهن دارد. در حال حاضر تهران از ری و شمیران بزرگتر و مشهورتر است، اما در گذشته نامش زیر سایه بزرگترین شهر جهان یعنی ری گم شده بود. حالا ری یا شهر ری مانند تجریش یکی از محله ­های تهران شده است. همین موضوع سبب شده که ارزش و اهمیت ری تا حدودی نادیده گرفته شود و به اندازه شیراز و اصفهان ، گردشگر به سوی خود جذب نکند. با سفرمی همراه شوید تا سری بزنیم به همسایه ی دیوار به دیوار تهران، شهر ری.

بنای اولیه ری

مشهور است که می­ گویند ری سیزدهمین شهری بود که در جهان بنا شد و به لحاظ قدمت باید با شهرهایی مانند بابِل مقایسه شود. این روایت در واقع از اوستا می ­آید. برخی معتقدند ری را پسر حضرت آدم و یا هوشنگ پسر طهمورث اولین پادشاه افسانه ­ای ایران بنا گذاشته است، که هر دو فقط افسانه هستند. از نظر علمی در بین شهرهایی که هنوز رونق دارند، شهر ری قدیمی ­ترین شهر ایران و نهمین شهر کهن جهان است. در این دسته بندی قدمت ری را بین 5 تا 6 هزار سال فرض کرده­ اند، که البته 8 هزار ساله بودن آن ثابت شده است. با این عدد ری سومین شهر قدیمی جهان خواهد بود که از شهرهایی مانند آتن و بابل نیز قدیمی­ تر است. اما حتی همین الان هم عمر ری از کشورهایی باستانی مانند چین و هند بیشتر است. البته در این دسته بندی شهرهای متروکه و نابود شده وارد نشده­ اند. ممکن است کاوش­ های بیشتر حتی بتواند قدمت بیشتر شهر ری نسبت به اریحا در فلسطین و دمشق در سوریه را نشان بدهد. در حال حاضر این دو شهر با 11 هزار سال قدمت کهن­ ترین سکونتگاه­ های بشر هستند که به شدت با خطر تخریب از سوی داعشی ­ها و صهیونیست ­ها مواجهند.

شهر جهانی ری

شهر ری با وجود آن که از شهر حلب قدیمی­ تر است هنوز هیچ جایی در فهرست جهانی یونسکو باز نکرده است و هیچ کدام از آثار باستانیش در این فهرست نیستند. اما دلایل زیادی وجود دارد که ری را به یکی از مهمترین شهرهای باستانی جهان تبدیل می ­کند. اولین نکته جالب در مورد ری آن است که بر اساس قوی ­ترین احتمال زردشت در این شهر به دنیا آمده است. شاید به همین دلیل شهر ری تا مدت­ ها از شهرهای بسیار مذهبی بود که حکومتی مستقل و تحت نفوذ موبدان داشت. از طرف دیگر این شهر بر سر راه جاده ابریشم واقع شده بود و مالیات بسیاری کسب می­ کرد. همچنین مردم ری نیز تاجر و ثروتمند بودند. به همین دلیل مالیات یا خراج ملک ری در طول تاریخ برای شاهان دیگر کشورها وسوسه انگیز بود. داریوش کبیر نیز در کتیبه بیستون از فتح ری یاد می ­کند. او در این کتیبه ری را در جهت سرزمین ماد می ­نامد، تقریباً همه موافقند که محل تولد زردشت نیز شهری در نزدیکی سرزمین ماد بوده است. اما بر سر یکی بودن این دو واژه کمی اختلاف وجود دارد. شهر ری اولین پایتخت ایران بعد از انقراض هخامنشیان در عهد سلوکیان و از مهمترین شهرهای ساسانی بود. به هر حال ری استحقاق ثبت شدن در بین قدیمی ­ترین شهرهای تاریخ بشر را دارد و بی­ تردید میراثی جهانی است.

چشم اعلی

چشم سورنا یا چشم اعلا مشهورترین بخش ری در جهان است. یک داستان باستانی این است که چشم اعلی با تولد زرتشت جوشیدن گرفت و دقیقاً محل تولد زرتشت را نشان می ­دهد. البته این داستان ساختگی است و نمی ­تواند درست باشد. چون چشمه اعلی هشت هزار سال است که بی وقفه می ­جوشد و در واقع دلیل گرد آمدن مردم برای ساختن نخستین بناها در ری همین چشمه بوده است.

شهر ری؛ قدیمی­ ترین شهر ایران

کاوش­ های باستان شناسی در منطقه چشم اعلی سه دوره مهم تاریخی اسلامی، اشکانی و پیش از تاریخ را در عمق 2، 5 و 10 متری از سطح زمین نشان داده است. دلیل نامگذاری این چشمه آن است که مردم محلی آب چشمه را اعلی ترین آب جهان می ­دانستند و اعتقاد عمومی بر آن است که شستن فرش در آب این چشمه جلای خاصی به آن می­ دهد بدون آن که به رنگ قالی لطمه بزند. در گذشته با پایان گرفتن کار بافت فرش قبل از هر کاری آن را در آب این چشمه می­ شستند. در گویش محلی نام چشم اعلی به چشمه علی تغییر کرد که حالا بر روی نقشه نیز به این نام ثبت شده که نامی اشتباه است.

شهر ری؛ قدیمی­ ترین شهر ایران

سورنا، رستم دستان

سورنا یا سورن، که حالا یکی از خیابان­ های تهران و نیز ربات ملی ایران به نام او است، قوی­ ترین پهلوان دوران اشکانی بود که داستان ­های زیادی در مورد رشادت ­های او گفته ­اند. مجسمه مفرغین و بلند قامت سورنا در موزه ملی ایران نگهداری می­ شود. گفته می­ شود که سورنا همان رستم افسانه­ ها است. همان طور که نام کوروش به جمشید مبدل شد و نام هخامنشیان به کیانیان تغییر کرد در افسانه سرایی­ ها نام سورنا را به شکل رستم آوردند. سورنا پهلوانی بعد از شاه ایران، بلند مرتبه ترین شخص در تمام کشور بود و دوبار جان شاه را نجات داد که بار دوم برای نجات او جان خود را فدا کرد. افسانه­ ای محلی می­ گوید که درست بر بالای همین چشمه سورنا از باروی ری بالا رفت و دشمنان را به زیر افکند و برای فتح ری از دست رومیان سنگ تمام گذاشت.

شهر ری؛ قدیمی­ ترین شهر ایران

تپه میل

ساخت تپه میل یا آتشکده بهرام را به بهرام گور ساسانی نسبت می­ دهند. قدمت بنا چیزی بین 1800 تا 2000 سال است. چهارتاقی آن به طور کامل از بین رفته ­است و جز دو دیوار با دو تاق بسیار زیبا چیزی از نمای بیرونی باقی نمانده است. اگر پیشتر موزه ملی ایران را دیده باشید متوجه شباهت در ورودی موزه به در ورودی این بنا خواهید شد. منبع الهام هر دو اثر طاق معروف کسری است که مشهورترین بنای دوران ساسانی است. ورودی شرقی از ورودی غربی بزرگتر است. کیفیت کار تاق ورودی و مشابهت آن با تاق کسری گواه اهمیت این آتشکده باستانی است. در داخل کاخ نقش یک ماهی بر روی دیوار به شکلی عالی کار شده است. احتمالاً در مقابل این آتشکده دریاچه­ ای وجود داشته که حالا خشک شده است. یک راهروی زیر زمینی از زیر بنا عبور می­ کند که در حال حاضر امکان بازدید از آن وجود ندارد. کوزه­ های عظیم­ الجثه ­ای در این راهرو کشف شده که به شکل اعجاب ­آوری سالم هستند.

شهر ری؛ قدیمی­ ترین شهر ایران

دژ رشکان

دژ رشکان، ارشکان یا اشکان هسته اولیه محافظت از شهر ری بود که توسط ارشک یا اشک اول بنا شد. معروف است که ساسانیان این دژ را تخریب کردند. ادوات جنگی بسیاری در این دژ کشف شد که حالا در مخزن موزه ایران باستان از آن­ ها نگهداری می­ شود. برخی منابع از تخریب گسترده آثار به جا مانده از دژ رشکان در دوران قاجار سخن می ­گویند.

شهر ری؛ قدیمی­ ترین شهر ایران

باروی ری

در بالای چشمه اعلی می­ توانید رد دیواری را تشخیص بدهید که در نگاه اول بسیار ساده به نظر می­ رسد. اما با کمی اطلاعات این دیوار به شگفت­ آورترین چیزی تبدیل می­ شود که در تمام زندگیتان دیده­ اید. بگذارید چند عدد را با هم بررسی کنیم. اهرام مصر 5000 سال قدمت دارند. استون هنج 5100 سال قدمت دارد. معبد خرسنگی مالت که گاهی به عنوان قدیمی­ ترین بنای ساخت بشر شناخته می ­شود 5500 سال قدمت دارد. و این دیوار، 6000 سال قدمت دارد و قدیمی­ ترین بنایی است که به دست بشر ساخته شده و هنوز باقی مانده است.

شهر ری؛ قدیمی­ ترین شهر ایران

شگفتی در همین جا به پایان نمی ­رسد. بر روی این دیوار لایه­های بسیاری ساخته شده است که می­ شود به آن به چشم خلاصه تاریخ ایران نگاه کرد. این دیوار در زمان مادها بنا شد. بعد از زلزله بزرگ ری خراب شد و جانشین اسکندر مقدونی، سلوکوس آن را ترمیم کرد. اشکانیان نیز به بازسازی آن همت کردند. سلجوقیان نیز دستی به این دیوار بردند. حتی بخش ­هایی در دوران قاجار دستکاری شد. حالا از هر زمانی ردی بر روی باروی کهن شهر مانده است. اما هنوز می ­توانید قسمت­ های بدون خشت را در حاشیه دیوار ببینید که رد قدیمی ­ترین تلاش باقی مانده بشر برای ساخت یک بنا است.

شهر ری؛ قدیمی­ ترین شهر ایران

کتیبه فتحعلی شاه قاجار

فتحعلی شاه بعد از بازدید از نقش رستم و بیستون تصمیم گرفت تا از خود یک نقش برجسته به جای بگذارد. این عادت شاهان قاجار بود که از صورت خود نقاشی تهیه می­ کردند و به مجسمه سازان دستور می ­دادند تا مجسمه ­های آن ­ها را بسازند. یک نقاش، یک سنگتراش و یک معمار مأمور درست کردن این نقش برجسته شدند. این نقش با نقش رستم یک تفاوت عمده دارد. در نقش رستم تصویر شاهان در حال جنگ و فتح و رشادت دیده می ­شود. اما در این نقش شاه بر روی تخت نشسته و تاج بر سر گذاشته است و خواص دورش را گرفتند. این تصویر تنبل در خور شاهان قاجار نیز هست. شاه در این نقش تاج کیانی را روی سرش گذاشته و بر روی تخت معروف طاووس نشسته است. نمونه ­ای از این تخت و تاج را می­ توانید در کاخ گلستان ببینید. البته از نمونه ­های اصلی در موزه جواهرات تهران نگهداری می شود.

شهر ری؛ قدیمی­ ترین شهر ایران

بازار ری

شهری با این رونق و وسعت و قدمت بی ­تردید به یک بازار درخور نیازمند بوده است. بازاری که در گذشته یکی از پر رونق ­ترین بازارهای ایران بود، هنوز هم زنده و پابرجا است. این بازار مانند بیشتر بازارهای ایران که به مسجدجامع یا مکانی مقدس ختم می ­شوند به حرم شاه عبدالعظیم می ­رسد.

شهر ری؛ قدیمی­ ترین شهر ایران

بازار کنونی در دوران صفویه ساخته شده است و حدود پنج قرن قدمت دارد. به طور سنتی در این بازار ادویه جات وارد شده به وسیله جاده ابریشم فروخته می ­شد که هنوز هم می­ شود رد آن­ ها را پیدا کرد. اما شاید برای شما جذاب ­ترین بخش بازار کباب مشهور ری باشد. کبابسراها در انواع و اقسام شکل ­ها و قیمت ­ها در بازار هستند. کباب سبز شهر ری که متشکل از کباب کوبیده و سبزیجات معطر است را در هیچ جای دیگر نمی­ توانید پیدا کنید.

شهر ری؛ قدیمی­ ترین شهر ایران

بارگاه شاه عبدالعظیم

ابوالقاسم، عبدالعظیم بن عبدالله بن علی بن حسن بن زید بن علی بن حسن بن علی بن ابی طالب، در این بارگاه مدفون است. در این مجموعه اشیاء بسیار قدیمی به چشم می ­خورد. صندوق روی مقبره در سال 725 هجری ساخته شده است و ششصد و هشتاد سال قدمت دارد. در­ چوبی در رواق شمالی نیز پانصد ساله است.

شهر ری؛ قدیمی­ ترین شهر ایران

آثار مختلفی از دوران­ های مختلف در جای جای مجموعه به چشم می ­خورد که از آن جمله می ­شود به کاشیکاری­ هایی درست مشابه کاشیکاری کاخ گلستان اشاره کرد. مستقل از تاریخ، در چشم مردم بارگاه عبدالعظیم یکی از مقدس ­ترین مکان ­های تمام تهران به حساب می­ آید و زوار زیادی را به سمت خود جذب می ­کند.

شهر ری؛ قدیمی­ ترین شهر ایران

چهره­ های معروف ری

فهرست جاذبه ­های دیدنی ری تمامی ندارد. در سفرمی مقاله ­ای مفصل در مورد برج طغرل ری قرار دارد که الحق یکی از دیدنی ­ترین دیدنی ­های این شهر باستانی است. زندان هارون، قلعه گبری، کاروانسرای شاه عباسی ری و ده ها دیدنی دیگر در تمام شهر پراکنده شده ­اند. اما نام بردن از چهره ­های مشهور ری نیز کار دشواری است. شاید زکریای رازی مشهورترین آن ­ها باشد. کاشف الکل و اسید سولفوریک در ری به دنیا آمد و در همین شهر از دنیا رفت. عبدالرحمن صوفی رازی، کاشف کهکشان، کاشف کهکشان آندرومدا و کاشف ابرهای ماژلانی نیز اهل ری بود. شیخ صدوق، نجم الدین رازی، حسن صباح، فخر رازی و بهرام چوبین از دیگر چهره ­های نام آشنای ری هستند. مهدی مهدوی کیا، جواد نکونام، شهید مرتضی آوینی، حمید سوریان و علیرضا دبیر نیز در شهر ری متولد شدند. استاد بدیع الزمان فروزانفر افتخار شهر ری و تمام ایران است.

منبع: https://www.safarme.com/

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


33.3KFollowers
26Followers
2.2KPosts
1KComments
28Followers
Follows
8.7KSubscribers
Subscribe