شیخ صفی الدین اردبیلی

بقعه شیخ صفی­ الدین اردبیلی؛ اوج هنر و معماری ایرانی

کل : 3

میانگین : 4.67

تاریخ انتشار: سه شنبه, ۱۲ بهمن ۱۳۹۵

چه طور ممکن است که کسی در ایران زندگی کند و تخت جمشید را نشناسد؟ تقریباً همه ایرانی ها دست کم نام میدان نقش جهان اصفهان را شنیده اند. چغازنبیل، کاخ گلستان، ارگ بم، بیستون و کویر لوت را شاید بتوان از مشهورترین جلوه های تاریخی و طبیعی ایران دانست. در واقع این آثار نه فقط در سراسر ایران، بلکه در جهان مشهور هستند و هر ساله علاقه مندان زیادی از سراسر جهان برای دیدن آن ها به ایران سفر می کنند. شهرت جهانی این ابنیه یک دلیل خوب دارد. آن ها در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده اند. فهرستی که آثاری مانند اهرام مصر، دیوار چین و برج کج پیزا در آن قرار دارند. با این وجود شاید آرامگاه شیخ صفی الدین اردبیلی برای بسیاری از ایرانیان به اندازه تخت جمشید و بیستون آشنا نباشد. نامی که در کنار 19 اثر تاریخی دیگر ایران، فهرست دیدنی های جهانی ایران را کامل کرده است. با سفرمی همراه شوید تا ببینیم شیخ صفی الدین که بود و چرا آرامگاهش یکی از مهم ترین جاذبه های گردشگری ایران با شهرتی جهانی است.

شیخ صفی الدین اردبیلی

شیخ صفی الدین از نوادگان سید فیروز شاه زرین کلاه بود. زرین کلاه مردی فاضل و با تقوا بود که بین مردم محبوبیت خاصی داشت. اما شیخ صفی الدین بیش از آن که به خاطر جدش و یا اشعارش شهرت داشته باشد، به خاطر نواده اش معروف است. شاه اسماعیل اول از نوادگان شیخ صفی الدین بعد از هشت و نیم قرن حکمرانی اقوام غیر ایرانی مانند اعراب و مغول ها اولین حکومت ایرانی را در ایران تأسیس کرد. همچنین او مذهب شیعه دوازده امامی را در ایران رسمی کرد که تا به امروز بر جای مانده است. همانند کورش کبیر که سلسله خود را به نام جد بزرگش هخامنش، هخامنشیان نامید، شاه اسماعیل نیز به احترام و البته به خاطر اعتبار شیخ صفوی دودمان خود را صفویه خواند.

  • درویشی در عین شاهی

پدر شیخ صفی الدین، امین الدین جبرئیل بود. بر خلاف شاه اسماعیل که مرد دولت و حکومت بود، امین الدین از معاشرت با مردم پرهیز می کرد و با وجود ثروت فراوانش در روستا زندگی ساده ای داشت. شیخ صفی الدین نیز در همان خانواده منزوی به دنیا آمد و بزرگ شد. به همین دلیل او نیز با وجود ثروت بسیار ساده زیست بود و قانع و با تقوا. شیخ صفی از غذاهای حیوانی مانند گوشت و شیر پرهیز می کرد و به تعبیر امروزی گیاه خوار بود. اما دلیل محبوبیت او تنها زهد نبود. او ثروتش را در راه انفاق و دستگیری از مردم بی نوا به کار می بست و به همین دلیل محبوب خاص و عام بود. محبوبیت او تأثیر زیادی در موفقیت شاه اسماعیل برای فتح ایران داشت. به خصوص که شاه اسماعیل کلاه شیخ صفی، که هم اکنون در اصفهان است را همراه خود داشت.

  • اوج و سقوط صفویه

حکومت صفویه در زمان شاه عباس به اوج رسید و آثار معماری بسیار زیادی از آن دوران برجای مانده است. اصفهان و میدان نقش جهان به تنهایی نشان دهنده توجه صفویه به معماری و هنر از جمله خوشنویسی و شعر بود. در نهایت همان عامل صفویه را سرنگون کرد که به قدرت رسانیده بود. در اواخر دوران صفویه، بر خلاف اخلاق صفی الدین مردم خوار و خفیف شمرده می شدند و فاصله دربار و ملت بسیار زیاد شده بود. با وجود بی اعتبار شدن صفویه، صفی الدین جایگاهش را نزد مردم به خصوص در بین آذری زبان ها از دست نداد و تا به امروز همواره مورد احترام بود.

برترین جاذبه های گردشگری کشور چین «بخش اول»
ادامه مطلب

بقعه شیخ صفی

در فهرست جهانی یونسکو، سه صفت را برای بقعه شیخ صفوی بر شمرده اند. اول آن که نشان دهنده شاهکاری از نبوغ و خلاقیت انسانی است. دوم آن که نشان دهنده تبادل ارزش های بشری در یک بازی زمانی، در یک منطقه فرهنگی از لحاظ پیشرفت معماری است. سوم آن که نمونه ای برجسته در معماری است که مرحله مهمی از تاریخ بشر را نمایش می دهد. اما دلیل اهمیت این بنا در چشم ایرانیان چیز دیگری است.

اول آن که باعث شد حکومت بعد از قرن ها به ایران باز گردد. دوم آن که خواستگاه مذهب رسمی شیعه در ایران است و سوم آن که اوج معماری سلسله ای است که به خاطر معماری در تمام ایران شهرت دارند. برای کسانی که زیبایی مسجد شیخ لطف الله و باغ چهل ستون را می ستایند، بقعه شیخ صفی چیزی ورای تصور خواهد بود. در این مجموعه علاوه بر شیخ زاهد، شاه اسماعیل صفوی، ملکه مادر و بعضی از بزرگان صفویه نیز مدفون هستند.

شیخ صفی الدین اردبیلی

شاه بیت قصیده معماری ایران

معماری بنا به وضوح عالی ترین نمونه معماری صفویه و یکی از خیره کننده ترین معماری های تمام ایران است. این بنا در کنار برج گنبد کاووس، گنبد سلطانیه و مسجد جامع اصفهان از معدود ابنیه ای است که تنها به خاطر شکوه معماری در فهرست جهانی یونسکو به ثبت رسیده اند. با این حال باید اعتراف کرد که بقعه اردبیل چیز دیگری است و راه هرگونه حرف و حدیث در مورد معماری بیرونی و داخلی را بسته است.

مقرنس های به کار رفته در این مجموعه آن قدر نفیس است که نمی شود در وصف آن حرفی زد. معرق و کاشی کاری در بقعه شیخ معنایی جدید پیدا کرده اند. از منبت و طلاکاری و نقره کاری و نقاشی و تنگ بری گچ بری های سرگیجه آور بنا هم که بگذریم، خط بی مانند و تکرار ناشدنی میرعماد نفس مان را بند می آورد. تنها خط استاد تکرارناشدنی خوشنویسی کافی است تا مجموعه ای به شهرت جهانی برسد، اما میرعماد تنها یکی از اساتیدی است که هنرش را به بقعه ارزانی کرده است. این بنا موزه ای استثنایی از دوران طلایی خوشنویسی ایرانی است.

مرگبارترین جاده های جهان، "بخش اول"
ادامه مطلب

قالی اردبیل

البته بخش های زیادی از بقعه آسیب دیده اند و یا از تاراج خودی و بیگانه در امان نبوده اند. قالی این مجموعه را انگلیسی ها به یغما بردند که زیباترین و نفیس ترین فرشی است که در ایران زمین بافته شده است. طراحی بی مانند فرش باب نوینی در طراحی قالی گشوده است.

قالی اردبیل

گره های نامتقارن پشم و ابریشم با چنان کیفیت و دقتی اجرا شده اند که در هیچ فرش دیگری مانند ندارند. استاد فرش باف این شاهکار را در یک جفت قالی اجرا کرده است. در بیشتر قالی ها حفظ وحدت رنگ و شکل در طول یک اثر حفظ نمی شود و در قالی اردبیل در دو اثر مجزا این وحدت به طور کامل محفوظ است. تقارن عالی طولی و عرضی در ریزترین نقش گل ها حفظ شده است.

قالی اردبیل

شمسه میانی در گوشه های فرش به شکل یک چهارم تکرار می شود. به غیر از چراغدان های بالا و پایین شمسه، متن سورمه ای فرش با گل ها و شاخه های اسلیمی پر شده است. متاسفانه چون موزه ویکتوریا و آلبرت انگلستان این فرش را خریداری کرده است امکان بازگشت قالی اردبیل به زادگاهش وجود ندارد. اما حتی تصور این قالی در پایین این مجموعه نفیس از هنر قلب را به تپش می اندازد.

قالی اردبیل در موزه ویکتوریا انگلستان

قندیل خانه

قندیل خانه معروف ترین و زیباترین قسمت بنا است که بعد از سرسرای ورودی به چشم می خورد. این مجموعه تداعی گر قندیل های طبیعی غارها اما به شکلی اعیانی است که ارتباط بین انسان و طبیعت را به شکلی استادانه به مرحله ای جدید ارتقا می دهد. در قسمت شرقی این قسمت چینی خانه مشهور بقعه قرار دارد که عالی ترین نمونه مقرنس کاری صفوی است. ترکیب رنگ و طلای ناب مقرنس چینی خانه را از تمام نمونه های موجود متمایز می کند. این سرا را چینی خانه می نامند چرا که ظروف چینی صفوی در این قسمت نگهداری می شدند.

شیخ صفی الدین اردبیلی

مقبره

به سختی می شود یک بخش از بقعه را به عنوان عالی ترین بخش آن انتخاب کرد. اما ضریح موجود در بقعه با طرح استثنایی آن چیزی نیست که به سادگی بشود از کنار آن گذشت. طرح هندسی این اثر از بدیع ترین طرح های هندسی اسلامی است که نگاه را میان طرح دایره، هشت وجهی، ده وجهی و لوزی مردد می گذارد. این اثر از جمله مثال هایی است که الزام رعایت وحدت طرح هندسی در شماره وجه و نیز مقید بودن در طرح چند وجهی را به بهترین شکل نقض می کند و با خلاقیت تمام هنر طراحی هندسی را به رخ می کشد.

گردشی یک روزه در فرودگاه چانگی؛ سنگاپور
ادامه مطلب

مقبره شیخ صفی الدین اردبیلی

جنگ چالدران

نبرد دولت صفویه با حکومت عثمانی بسیار معروف است. شاه اسماعیل تردیدی نداشت که می تواند دولت عثمانی را شکست دهد. اما در زمان تهاجم متوجه دو ضعف عمده شد. اول آن که شمار سربازان عثمانی دوبرابر بیشتر از نظامیان ایران بود و دوم آن که سپاه دشمن توپ و تفنگ داشتند، در حالی که سربازان صفوی با تکیه بر شمشیر و تیرکمان پای به میدان جنگ گذاشته بودند. این جنگ نقطه عطفی بود بر جنگ با سلاح های سرد و گرم که تاریخ جنگیدن را برای همیشه دگرگون کرد. شاه اسماعیل سلاح گرم را ناجوانمردانه، بزدلانه و ناشی از عدم مهارت سرباز در شمشیر زنی می دانست، اما شجاعت سربازان او نتوانست بر قدرت باروت غلبه کند. برای آن که شجاعت سربازان ایرانی به نمایش گذاشته شود به سربازان عثمانی فرصت کافی داده شد تا آرایش دفاعی خود را در آرامش، کامل کنند. این شکست آن قدر برای شاه اسماعیل سنگین بود که دیگر هرگز فرماندهی لشکر را بر عهده نگرفت. کشته شدگان جنگ به اردبیل، زادگاه شاه اسماعیل آورده و در قبرستانی به نام شهیدگاه در جوار بقعه شیخ صفی الدین به خاک سپرده شدند. باید توجه کرد که بقعه در نظر سلاطین صفوی یکی از مقدس ترین مکان های روی زمین بود. حتی اگر شخصی محکوم به اعدام به بقعه پناه می برد، تا زمان حضورش در آن مکان به طور کامل در امان بود. مدفون شدن کشته شدگان جنگ در چنین مکانی خبر از اهمیت جنگ چالدران در چشم شاه اسماعیل می دهد.

تماشا کنید :

 

منبع: https://www.safarme.com/

نظرات کاربران